1913

1913 tarihli “Vakit, Zaman ve Tarih” başlıklı yazının “Gün” bölümü

Nevşehirli Ortodoks ‘Karamanlar’ın, İstanbul’da kurduğu “Papa Georgios Cemiyeti” 1913 tarihinde ve 1914 tarihinde salname yani yıllıklar çıkarırlar. 1914 tarihinde çıkarılan salname “1914 Tarihli Karamanlıca Bir Nevşehir Salnamesi” olarak yayınlamışsa da salnameler İstanbul’da basılmıştır. Bizim yayınlayacağımız yazı 1913 tarihli Yunan harfli Türkçe salnamede bulunup, 1912 tarihinde İstanbul’da basılmıştır.

1913 tarihli Yunan harfli Türkçe salname

İç kapağında “Anadolu Rumlarına mahsus ilmi, edebi, fenni musavver SALNAME” ve “Nevşehirlilerin Papa Georgias Cemiyeti tarafından neşr olunur” yazmaktadır. Biz salname içinde bulunan “vakt-u-zeman ve tarih” metnini birkaç parça halinde aktararak sizlere sunacağız. Metnin bu bölümünde gün konusu alınmaktadır. Hafta, Ay, Sene ve Tarih başlıkları ise sırası ile aktarılıp, sizlere zaman içinde sunulacaktır.

Vakt-u Zeman ve tarih

Vakit diye iki vukuat arasında geçen zamana denir. Vakit için fikri, insanlar, kâinatta sonradan ortaya çıkan uygun değişimlerden almıştır. Vakti ölçmek, saymak için esas olarak bir ahad (monas), bir ilk nokta edinmek lazımdı. Böyle bir ahad[ilk nokta] kabul etmek için insan tabiatta(dünyada) aynı zamanda sabit olarak tekrarlanan çeşitli izleri mikyas(ölçü) olarak kullanmıştır . Ve özellikle zaman için en önce aldığı fikir, gündüzün ardından gecenin ve gecenin ardından gündüzün gelmesi gibi, şaşmaksızın ortaya çıkan , bir özellik , yani izlerden ortaya çıktığı için, vakte mikyas[ölçü] olarak en önce aldığı ahad[ilk nokta] güneşin görünüşe göre doğduğu ve battığı durum olur.

Şu halde vaktin ilk mikyası, ölçüsü olmak üzere gece ile gündüz alınmıştır. Daha basit söyleyelim: güneşin bir döndüğünde öbür döndüğüne kadar geçen zaman vaktin ilk ve birinci mikyası[ölçüsü] olmuştur.

Sokak kedilerinin İstanbul’u

Gün

Gün, yani, “Gece-gündüz” (ımeronuktion): “Gün”, yani güneşin ufukta bir görünüşü ile öbür görünüşüne kadar geçen zaman, küre-i arzın(yer, dünya) kendi mihveri[ekseni] üzerinde dönmesi ile meydana gelir.

Bu dönmesi esnasında ki dünya [küre-i arz], yüzünün her yerini , sırası ile güneşe gösterilmiş oluyor. Şu suretle yerin güneşe karşı bulunan yerlerinde gündüz olduğu halde, güneşin gölgesi içinde bulunan, yani güneşe karşı bulunmayan mahallerinde gece oluyor.

Yerin, yani küre-i arzın bir defa kendi mihveri[ekseni] üzerinde dönmesi ile meydana gelen vakte “güneş günü”/yevm-i şemsi deniyor. Ve insan kendi ömründe bu güne itibar ve bu günü ölçü olarak kullanmakta olduğu için bu güne Siyasi(politika) namı verilmiştir. Bu günden başka erbab-ı-fenni ziraatte kullanılan iki çeşit gün daha vardır.

Söven adamın bir günü

Yıldız günü

1.) “Yıldız günü”/yevm-i necmi(astrikí iméra). Bu gün bir yıldızın aynı meridyen ( mesimvrinós) çizgisine dönmesine  kadar geçen zamandan meydana geliyor, ki bu zaman yerin tamamen kendi mihveri üzerinde bir kere dönmesinden meydana gelen zamana eşittir.

“Yıldız günü” güneş gününden 5 dakika miktarı geri kalır. Bu fark ise, şundan meydana gelir ki Yer, kendi etrafında döndüğünden başka, birde güneşin etrafında dönüyor olduğundan, bu devrini bitirdiğinde, ve döndüğünde, güneşi bırakmış olduğu noktada bulamıyor, ve güneşi bulmak için 4 dakika bir zaman daha sarf ediyor.

Kaşif Kozinoğlu mektupları ve ölümü

Kameri gün

2.) “Kameri Gün”(seliniakí). Bu gün 24 saat ve 50 dakikadan ibarettir. Bu gün, kamerin, yani ayın, aynı meridyenin döndüğü kadar sarf ettiği zamandır ve meydana gelen fark ise, kamerin Yer etrafında dönmesinden ileri geliyor.

“Gece gündüz” 24 saatten, ve bir saat 60 dakikadan, ve bir dakika 60 saniyeden ibarettir. Saatlerin hesabı, alafranga gece yarısından öğleye kadar 12, ve öğleden gece yarısına 12, ki zaman 24 saat itibarı ile olur. Alaturka ise, bir akşam güneş battıktan itibaren başlayıp öbür akşama kadar iki defa 12=24 saat hesap olunur. Gökbilim(astronomia) usulüne gelince, bu usul, bir öğleden başlayarak diğer öğleye kadar sırası ile 24 saati hesap etmekten ibarettir.

Vakitin başka ölçüleri : İnsan bir günden daha uzun zamanları ölçmek için başka ölçülerde bulunmuştur. Bu ölçülerin, bazısı, yani hefte, ay ve sene vb., tabii alametlere inşa edilmiş, bazısı da göz kararı olarak alınmıştır, yani, Indiktion, Iovilaion, karın(asır) ve on asır(bin sene) benzeri ölçüler.

Not: indiction: Eski Roma’da on beş yıllık süreçler için kullanılan zaman birimi

DEVAMI GELECEK…

Facebook sayfamızı takip ediniz

Herkes Dergisi Resmi Facebook Sayfası

İlgi çeken kısa yazılar:

Osmanlı’da okuma yazma oranı

Avrupa Birliği üyesi ülkeler

Herkes Dergisi okur buluşması! Yer: Ankara!

Alice Kitaplarında Darwinci Hiciv 3. Bölüm

Zihnimden sesleniyorum: üşüyorum

Descartes’in yöntem üzerine konuşmalar eseri ve tarih uyarlaması

Bireyci anarşizm ve John Locke

İran dış politikası üzerinde Rusya etkisi var mı?