organik tarım

Dünyada ve Türkiye’de organik tarım

1972 yılında tüm dünyadaki ekolojik tarım hareketlerini bir araya toplamak için gerekli standart ve yönetmelikleri hazırlayarak; bunları sektörlere aktarmayı amaçlayan IFOAM kurulmuştur. 1980 yıllarında organik ürün ticareti gelişmiş, 1990’ lı yılların sonlarında GDO, deli dana hastalığı gibi etkenlerden dolayı ticareti artmış ve tüm dünyada organik tarım daha fazla ilgi odağı olmaya başlamıştır. Dünyada ilk geniş çaplı yönetmelik Avrupa Birliği (AB) tarafından 1991 yılında EEC 2092/91 ile yayımlanmış ve zamanla bu yönetmelikte değişiklikler yapılmıştır. ABD’ de NOP (National Organic Program) ve Japonya’da JAS ( Japanese Agrıcultural Standards) isimli organik tarım standartları küresel pazar hareketlerini etkilemiştir. Bu yönetmeliklerin dışında özel standartlar da bulunmaktadır. Bunlara; Demeter, Bio-Swiss için Knospe, Bioland, Naturland örnek olarak verilebilir.

Dünyada organik tarım

2010 yılı verilerine göre, organik tarım 2007 yılında 141 ülkede gerçekleştirilirken 2008 yılında bu sayı 154 ülkeye ulaşmıştır. Büyüme en çok Avrupa ve Latin Amerika’da görülmüştür. Kıtalara göre organik tarım alanlarının dağılımına bakıldığında ilk sırada 12,1 milyon hektar alan ile Okyanusya, ardından 8,2 milyon hektar ile Avrupa gelmektedir. Avrupa’ da 9,6 milyon hektarlık alanda doğadan toplama yapılırken bu sayı Afrika için 0,9 milyon hektarlık bir alandır. Ancak Afrika’da 9,5 milyon hektarlık alanda doğadan toplama yapılmaktadır (Şekil 1).

         

Şekil 1. Kıtalara göre 2008 yılında organik tarım ve doğal toplama alanları.

Dünya’daki organik tarım alanlarının 2000-2008 yılları arasındaki gelişimine bakıldığın da tarım alanlarındaki büyümenin oldukça dikkat çekici olduğu görülmektedir (Şekil 2).

Şekil 2. 2000- 2008 yılları arasında dünyadaki organik tarım ve doğal toplama alanlarının dağılımı.

Avustralya 12,02 milyon hektarlık organik üretim alanı ile 1. sırada Arjantin ise 4,01 milyon hektarlık alan ile 2. sırada yer almaktadır. Brezilya 2007 yılının verilerine göre 1,77 milyon hektarlık alana sahiptir.  ABD, Çin ve Hindistan son yıllarda organik tarımda gelişen ülkeler olarak ön plana çıkmaktadırlar. İspanya ise 2008 yılında Avrupa Birliğinde en önemli paya sahip ülke konumuna gelmiştir ( Şekil 3).

Şekil 3. En büyük organik üretim alanına sahip on ülke (2008)

Dünya’da organik tarım yapmakta olan üretici sayısına bakıldığında 340.000 üretici ile Hindistan ilk sırada yer almaktadır. Hemen ardından 180.746 üretici ile Uganda gelmektedir (Şekil 4).

Şekil 4. 2008 yılı işletme sayısı (ilk 10 ülke)

Dünya’da organik olarak yetiştirilen çok yıllık türlere bakıldığında %25 oran ile zeytin ve kahve 1. sırada yer alırken % 23 ile sert kabuklu türler 2. Sırada yer almaktadır. Bu sıralamayı kakao, üzüm ve diğer türler takip etmektedirler(Şekil 5).

Şekil 5. Dünyada organik olarak yetiştirilen çok yıllık türler

Türkiye’de organik tarım

Türkiye’de organik tarım hareketi çiftçiler tarafından değil; Avrupalı organik tarım şirketlerinin aracılığı ile başlamıştır. Organik tarım faaliyetlerine ilk olarak Ege Bölgesi’nde, Avrupalı organik tarım şirket temsilcilerinin,  az sayıdaki üzüm üreticisine organik tarımı tanıtması ile başlanmıştır. 1980’ li yılların ortalarından itibaren Avrupa ülkelerinden gelen talep artışı nedeniyle organik ürünlerde çeşitlilik meydana gelmiş ve organik üretim projeleri tüm Türkiye’de yürütülmeye başlanmıştır. Organik tarım faaliyetlerini başlangıçta yabancı şirketlerin desteğiyle ardından ise yerli organik tarım şirketlerinin organik tarım pazarına girmesiyle üretim ve pazarlama çalışmaları ile sürdürmüştür. 1991 yılından sonra ise AB yönetmeliğine dayanarak devam etmiştir.

Türkiye’de organik tarımın dönüm noktaları

  • 1992, Ekolojik Tarım Organik Organizasyonu (ETO) Derneği kurulması
  • İlk Yönetmelik, 24 Aralık 1994
  • Yönetmelik değişikliği, 29 Haziran 1995
  • Yönetmeliğim tekrardan düzenlenmesi, 11 Temmuz 2002
  • ATÜT’ ün kuruluşu, 22 Temmuz 2003
  • Organik Tarım Kanunu’nun çıkarılması, 3 Aralık 2004
  • Yeni yönetmeliğin çıkarılması, 10 Haziran 2005

Türkiye’de organik tarım yapılan alanlar bölgeler açısından incelendiğinde; Ege Bölgesi organik tarım yapılan alanlar içerisinde % 36.8 ile ilk sırada gelmektedir. Bu bölgeyi sırasıyla Doğu Anadolu Bölgesi, % 20, Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri de % 13.4 ilk sıralarda izlemektedir. Sadece yetiştiricilik yapılan sebze, meyve ve tahıl üretim alanları dikkate alındığında Ege Bölgesi başta olmak üzere Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri’nin ilk sıralarda yer aldığı görülmektedir.

Türkiye’de 2014 yılında ihracatı en çok yapılmış ürünlere baktığımızda miktar olarak ilk sırada en fazla incir ve kuru üzümü görülürken ikinci sırada kayısı ve fındık ürünlerini görmekteyiz. Ekonomik olarak ilk sırada en fazla getiri incir ve fındık ürünlerinden gelirken bu ürünleri kuru üzüm ve kayısı ürünleri ikinci sırada takip etmektedirler(Tablo 1).

ÜRÜN MİKTAR(kg) TUTAR ($) % KG % $
İNCİR VE İNCİR ÜRÜNLERİ 4.523.936 21.626.691 29,09 27,5
FINDIK VE FINDIK ÜRÜNLERİ 1.642.488 17.046.378 10,56 21,6
KURU ÜZÜM 4.118.835 13.557.823 26,48 17,2
KAYISI VE KAYISI ÜRÜNLERİ 1.975.009 11.102.466 12,70 14,1
MEYVE VE MEYVE ÜRÜNLERİ 1.292.370 8.595.480 8,31 10,9
PAMUK VE TEKSTİL ÜRÜNLERİ 132.447 1.814.432 0,85 2,3
ANTEP FISTIĞI 21.807 854.089 0,14 1,1
MERCİMEK VE ÇEŞİTLERİ 365.123 709.020 2,35 0,9
KEBERE 76.125 604.698 0,49 0,8
BUĞDAY VE BUĞDAY ÜRÜNLERİ 845.340 364.871 5,44 0,5
SEBZE VE SEBZE ÜRÜNLERİ 56.256 347.835 0,36 0,4
CEVİZ 22.258 343.069 0,14 0,4
TOPLAM 15.071.994 76.966.852 96,9 97,7
GENEL TOPLAM (DİĞERLERİ DAHİL) 15.552.638 78.779.537 100 100

Tablo 1: 2014 yılında en çok ihracatı yapılan ürünler

Türkiye’nin organik ürün ihracatı yaptığı ülkeler

Türkiye’de 2014 yılında en çok organik ürün ihracatı yaptığımız ülkelere baktığımızda ilk sırayı ABD ve Almanya alırken ikinci sırayı Fransa ve Hollanda almaktadır. Bu sıralama Hollanda ve İsviçre ile devam etmektedir(Tablo 2).

2015 ihracat verilerine bakıldığında ise en fazla ABD, İngiltere, Almanya ve Hollanda’ ya yapılmış ve bu ürünler çoğunlukla kuru kayısı, kuru incir ve fındıktan oluşmaktadır (TC. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı,2017).

ÜLKE MİKTAR (KG) TUTAR ($) % DEĞER
ALMANYA 3.335.466 19.248.646 24,4
BİRLEŞİK DEVLETLER 3.782.712 19.053.760 24,2
FRANSA 1.488.675 8.507.402 10,8
HOLLANDA 1.254.091 7.075.308 9,0
İSVİÇRE 1.190.599 6.217.360 7,9
BİRLEŞİK KRALLIK 998.137 4.446.227 5,6
İSVEÇ 808.811 4.360.203 5,5
İTALYA 389.770 2.775.607 3,5
JAPONYA 296.571 1.910.147 2,4
DANİMARKA 250.452 1.201.498 1,5
AVUSTRALYA 211.130 1.038.758 1,3
BELÇİKA 136.720 471.784 0,6
TOPLAM 14.143.134 76.306.700 96,9
GENEL TOPLAM(DİĞERLERİ DAHİL 15.552.638 78.779.537 100

Tablo 2: 2014 yılında en çok organik ürün ihracatı yapılan ülkeler

Facebook sayfamızı takip ediniz

Herkes Dergisi Resmi Facebook Sayfası

İlgi çeken kısa yazılar:

Konuşmak

Kaos ve Aşk

Zamana yolculuk

Osmanlı’da okuma yazma oranı

Sokak kedilerinin İstanbul’u

Türkiye inşaat sektörü konusunda neden ısrarlı?

1913 tarihli “Vakit, Zaman ve Tarih” başlıklı yazının “Gün” bölümü

Karlofça Anlaşması önemi ve sonuçları

Descartes’in yöntem üzerine konuşmalar eseri ve tarih uyarlaması

Alice kitaplarında Darwinci hiciv 5. Bölüm