Alice

Lewis Carroll’ın “Alice” Kitaplarında Oyun Teması – 3. Bölüm

Müge Sözen, Alice kitaplarında oyun teması üzerine hazırladığı yazı dizisinin 3. bölümünü yazdı. Lewis Carroll tarafından yazılan eserlerdeki oyun teması üzerine yapılan araştırmaları birinci bölümünden itibaren okumanız tavsiye ediliyor.

1. bölüm

2. bölüm

Lewis Carroll kitaplarında Oyun teması

Alice kitapları tutarsız ve rüya gibi görünse de, ilk göründüklerinden çok daha fazla dikkatli bir biçimde yapılandırılmışlardır. Alice Ayna Dünyası’nın manzarasının “büyük bir satranç tahtası gibi planlanmış” olduğunu hemen fark eder. Alice kendisinin bir oyunun içine yerleştirilmiş olduğunu fark eder: “Bu – tüm dünyada – oynanan büyük bir satranç oyunu, Eğer dünya buysa, yani. Ah, ne eğlenceli!” Satranç hiç de bir şans oyunu değildir, ancak baş döndürücü bir dizi kural ve hamleye sahip karışık bir oyundur.

Karmaşıklığı bakımından, satranç, Victoria dönemi İngiltere’sinin topumsal davranışlarının ayrıntılı kurallarına benzer. Satranç gibi oyunlar ve Victoria döneminin görgü kuralları son derece ciddidir ve açık kazanan ve kaybedenlerle sonuçlanır. Toplumdaki yeri için sosyalleştirilmiş üst sınıftan düzgün bir Victoria dönemi kızı olarak, Alice toplumsal hiyerarşiler dünyasında zaten başarılı bir oyuncudur. Üstünlük sağlama oyunu Alice kitapları çapında sürekli oynanmaktadır – tıpkı farenin tarih dersi, Çılgın Şapkacı’nın bilmeceleri, Tırtıl’ın sorgulaması ve Düşes’in sürekli ahlak dersi vermesinde olduğu gibi.

Her yerde bir ahlak dersi bulan Düşes kadar aşırı olmasa da, Alice Harikalar Diyarı ve Aynanın İçinden’in ilginç dünyalarında gezinmesine olanak sağlayan bir dizi kuralı gerçekten de ortaya çıkarır. Harikalar Diyarı’nda kendi boyutunu değiştirmek için, Alice bir şey yemesi veya içmesi gerektiğini öğrenir – ancak yalnızca “üzerinde ‘zehir’ yazıp yazmadığını” görmek için dikkatle baktıktan sonra. Alice, Aynanın İçinden’de “Jabberwocky” şiirini okumak için onu bir aynaya tutması gerektiğini keşfeder, çünkü şiir bir ayna kitabında basılmıştır. Aynanın İçinden’de Canlı Çiçekler bahçesine ulaşmak için, Alice, ona doğru yürümek yerine, aksi yönde ilerlemesi gerektiğini öğrenir.

Alice kitaplarındaki en karışık oyun

Ancak, Carroll ve Alice’in Alice kitaplarında oynadığı en karışık oyun, dil oyununun kendisidir. En büyük sözcük ustası, Aynanın İçinden’de, dilin güç olduğunu ve onu kendi yararına kullanabilenlere ait olduğunu açık bir biçimde belirten Humpty Dumpty’dir. Humpty Dumpty Jabberwocky’nin anlamını açıklar ve Alice, çok şaşırarak, zafer sözcüğünün “güzel bir ciddi kavga” anlamına geldiğini öğrenir. Alice Humpty Dumpty’nin zafer tanımına itiraz ettiğinde, Humpty Dumpty bir sözcük “yalnızca o anlama gelmesini seçtiğim anlama gelir – ne daha az ne de daha çok” der.

Onun için tek ciddi kural “efendinin kim olduğu”dur – sözcükler veya onları kullanan kişi. Kuralları izlemenin iyi olmasına rağmen, onları belirlemek daha iyidir. Humpty Dumpty, burada, kroket oyunu ile bağlantılı olarak, görünüşe göre oynarken kuralları belirleyen Kupa Kraliçesi’ne benzemektedir. Carroll Humpty Dumpty’ye benzememektedir, ancak Alice kitaplarında sözcük oyunlarını ve parodileri sık kullanmasıyla, dili anlamı kendi yararı için düzeltmek ve tersine çevirmek için kullanır. Çılgın Şapkacı’nın Alice’i uyardığı gibi, dil çok kaypak olabilir ve çok dikkatli bir biçimde kullanılması gerekir. Demek istediğiniz şeyi söylemek, söylediğiniz şeyi demek istemenizle aynı değildir. Dil, satranç kadar karışık bir oyun olarak gösterilir. Siyah Kraliçe’nin ve Beyaz Kraliçe’nin Aynanın İçinden’de Alice’e yaptıkları sözlü sınavlar, dilin kişinin rakibini yenmesinde güçlü bir silah olabileceğini gösterir.

Tembellik ve yaramazlığa karşı

Alice kitaplarında, Carroll, Humpty Dumpty gibi, kendisinin şiirleri yeniden yorumlamakta yetenekli olduğunu gösterir. Dikkatli bir biçimde bal toplayan ve bunu gelecek için saklayan Isaac Watts’ın “Against Idleness and Mischief” [Tembellik ve Yaramazlığa Karşı] şiirinin küçük çalışkan arısının yerine, Alice kendisinin üzerinde “Beni İç” yazan şişeyi hemen içmesine çok benzer bir şekilde yemeğini neşeli bir biçimde yiyen küçük timsah örneğini verir.

Aynı türden edebi modifikasyonlar, Alice’in Robert Southey’in “The Old Man’s Comforts and How He Gained Them” [Yaşlı Adamın Konforları ve Bunları Nasıl Elde Ettiği] şiirini ezberden okuyuşunda yapılır. Orijinal şiir, Willian Baba dinç bir şekilde yaşamdan zevk alan neşeli ve sağlam bir kişiyken, sessiz ama uzun bir yaşam sürdürmek için kendini temkinli bir biçimde yaşamdan soyutlayan bir adamı anlatır.

Lewis Carroll

Harikalar Diyarı’nın sonunda, Carroll Alice’in rolünü kendi hikayesinin dinleyicisinden anlatıcısına kaydırır: “Herhalde Alice de o zaman etrafına başka küçük çocukları toplayacak ve onlara bir çok tuhaf hikâye, belki de yıllar ötesinde kalan Harikalar diyarını anlatacak, onların gözlerinin heyecanla parladığını görecekti.” Hikaye anlatıcısı hikayeyi kontrol eder. Dil oyununda, güç her zaman yetenekli hikaye anlatıcısın lehinedir. Tıpkı Kupa Kraliçesi’nin kroket oyununa hakim olduğu gibi, bir oyunun kurallarını belirleyen kişi oyunu kazanır.

Lewis Carroll, dayandığı Alice Lidell’dan daha unutulmaz olan edebi karakter Alice’i yaratır. Alice, kurallara uygun ama haksız kazanma ve güçle ilgili bu değerli dersi öğrenir ve işte bu nedenle de, Aynanın İçinden’in son bölümünün ismi “Rüyayı Kim Gördü?”dür. Alice burada rüyayı kimin kontrol ettiğini belirlemek için Kitty ile mücadele eder. Alice “Şimdi bu rüyayı kimin gördüğünü düşünelim, Kitty. Bu ciddi bir soru,” diye ısrar eder.

Ya Alice Siyah Kral’ın, ya da Siyah Kral Alice’in rüyasının bir parçasıdır. Ancak, rüyada, dil oyununda olduğu gibi, kuralları belirleyen ve sonunda oyunu kazanan hikaye anlatıcısıdır. Bu ne Alice’in ne de Siyah Kral’ın rüyası değil, Lewis Carroll’ın rüyasıdır. Harikalar Diyarı ve Aynanın İçinden’de kuralları belirleyen Carroll’dırAlice kitaplarında, Carroll, kendi oyununda gerçekten de usta olan, sıra dışı bir dil yeteneğine sahip, oyunbaz bir yazar olarak kendisini gösterir.

– SON –

Kaynak:

http://www.journalofplay.org/sites/www.journalofplay.org/files/pdf-articles/2-4-article-playing-around-lewis-carrolls-alice.pdf 

“Alice” kitapları ve Lewis Carroll hakkında daha fazla bilgiye “Alice Harikalar Ülkesinde: Gerçek Alice” isimli blogumdan ulaşabilirsiniz:

http://www.gercekalice.com