tek parti döneminde süreklilik

Tek parti döneminde süreklilik

1923 ve sonrasında tek partili dönemde 6 Genel Seçim yapıldı. Tek parti döneminde süreklilik, milletvekillerinin yeniden seçilme oranı incelenerek bölgelere göre yapılabilir. Cumhuriyet Halk Partisi yani CHP içerisindeki kadro yeniliği, aynı zamanda devlet kadrolarının da yeniliği anlamına geliyordu. Birinci mecliste yer alan ama ikinci meclise seçilemeyen 126 milletvekilinin 99’u siyasi yaşamını noktaladı. Tek parti dönemi, özellikle Batı vilayetlerinde aynı isimler ile yola devam etmeyi tercih edildi. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde reformlar ve devrimler sürecinde tasfiye olarak da algılanabilir. İttihat ve Terakki geleneği ve kültüründen gelen birçok siyasetçi, Türkiye için tehdit unsuru olarak görüldü. Osmanlı Devleti geleneğini de içinde barındıran İttihatçılık, aynı zamanda komitacılık da içerdiği için tehlikeli görülüyordu. Elbette İttihat ve Terakki destekçileri gibi, Saltanat ve Kürt hareketini destekleyen siyasetçiler de kabul görmedi. Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu, en fazla tasfiyenin yaşandığı bölgeler oldu. Birinci mecliste yer alan milletvekilleri arasında 99’u siyasi yaşamını noktalama kararı aldı.

1923 seçimleri ile başlayan yeni siyasi dönem, tek parti dönemi olarak biliniyor. Tek parti döneminde süreklilik, bölgesel ve yerel güçlerin ortaya çıkabilme ihtimalini de etkiliyor. Yerel güçlerin ortaya çıkması döneminde en büyük kaygı, Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu‘da yaşandı. Cumhuriyet Halk Partisi yani CHP, meclisi oluştururken büyük yenilikler yapmadı. Yalnızca birinci mecliste yer alan milletvekilleri arasından 126’sı ikinci mecliste yer alan milletvekilleri arasında isimlerini göremedi. Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki CHP’de birçok tehlike ile mücadele etmek gerekiyordu. İttihat ve Terakki Partisi destekçileri, İttihatçı CHP milletvekilleri, Saltanat yanlısı siyasetçiler, Kürt hareketini destekleyen siyasetçiler parti için tehlike arz ediyordu.

İttihat ve Terakki Partisi ve tarım

Tek parti döneminde süreklilik ve milletvekillerinin devamlılığı

Tek parti döneminde süreklilik önem taşıyan bir özellikti. İkinci mecliste yer alan milletvekilleri kendilerine 1950 seçimlerine dek mecliste sandalye bulmayı başardı. Ancak birinci mecliste yer alan milletvekilleri, CHP yönetimine güven vermedi. Birinci meclisteki milletvekillerinin 126’sı bir sonraki mecliste kendilerine yer bulamadı. 126 milletvekilinin ise 99’u aktif siyasi yaşamını sonlandırdı. 27 milletvekili ise 1931 ve sonrasında yeniden milletvekili oldu. 126 milletvekilinin 99’unun siyasi hayatının bitmesi, Türkiye tarihi açısından tasfiye olarak okunabilir.

Osmanlı Devleti’nde İttihat ve Terakki 

Birinci meclis milletvekilleri hangi bölgelerde tasfiye yaşadı

Birinci mecliste yer alan milletvekilleri arasında Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu, ikinci mecliste büyük oranda tasfiye edildi. Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu’da milletvekillerinin devamlılığının olmaması, Türkiye’nin devlet politikası halini aldı. Devlet içerisinde yerel güçler yaratmamak ve aşiretler arasındaki dengeyi sağlayabilmek adına milletvekilleri değişim gösterdi.

tek parti döneminde süreklilik

tek parti döneminde süreklilik

Kürt hareketine destek veren siyasetçiler, yerel tehlike unsurları ve halife yanlısı tutum, bölge siyasetinde tasfiyelere neden oldu.

Her iki bölgenin milletvekillerinin yeniden seçilme oranı %46,7 oldu. İkinci meclis seçilirken yaşanan bu tasfiye süreci, 1950 seçimlerine dek devamlılık gösterdi. Her seçimde Kürt nüfusun yoğun olduğu vilayetlerde yeniden seçilme oranı oldukça düşük kaldı. Tek parti iktidarı, her seçimde bölge milletvekillerinin yenilemeyi tercih etti.

Kürdistan mı tehlike yoksa Kürdistan hayali mi

Birinci meclis milletvekilleri hangi bölgelerde devamlılık gösterdi

İkinci meclis listesini oluşturulurken İç Anadolu, Karadeniz ve Marmara‘da süreklilik tercih edildi. Türkiye’nin üç bölgesinde de 1950 yılında dek milletvekilleri süreklilik gösterdi.

Tek parti döneminde süreklilik açısından bu üç bölge büyük bir önem arz etti. Yeniden seçilme oranı üç bölgede de benzerlik göstermektedir. Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu illerinde olduğu gibi 1950’ye dek keskin değişimler yaşanmadı.

tek parti döneminde süreklilik

tek parti döneminde süreklilik

Ege Bölgesi de tek parti döneminde süreklilik örnekleri arasında yer alıyor. Ege’de yeniden seçilme oranı oldukça yüksektir. CHP’nin o dönemde Ege milletvekillerine itimat ettiği anlamı çıkarılabilir. Birinci mecliste yer alan milletvekillerinin %77,6’sı bir sonraki mecliste de kendisine sandalye bulmayı başardı.

Yedinci meclise gelindiğinde ikinci mecliste yer alan Ege milletvekillerinin %32,7’si milletvekilliği vazifelerine devam ediyorlardı.

İkinci meclise seçilen milletvekilleri arasından en fazla yedinci meclise dek seçilme şansına erişen Marmara milletvekilleri oldu. İkinci mecliste yer alan milletvekillerinin %39,3’ü yedinci meclise dek kendilerine yer bulmayı başardı. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında İstanbul ve civarına güven sorunu vardı. Ancak mecliste devamlılık sağlandı. İstanbullu milletvekillerinin mecliste devamlılık sağlaması da güvensizlik olarak okunabilir.

İstanbul eşrafına güvensizlik nedeniyle sadakatine güvenen bazı milletvekilleri ile devam etme tercihi olarak algılanabilir.

Facebook sayfamızı takip ediniz.

Herkes Dergisi Resmi Facebook Sayfası

İlgi çekebilecek yazılar:

Hey taksi 3. bölüm

Evimizdeki Konsomatris

Veronika

Kadınlar… yeter ki anlayın onları be kardeşim…

Recep ile Nadan