Osmanlı'da derin devlet

Osmanlı’da derin devlet

Türk idari teşkilatında hükümdarın rolü yok sayılamayacak derecede önemlidir. Hükümdar önemli bir figürdür. Osmanlı’da derin devlet nedir? Osmanlı’da derin devlet var mıydı? Osmanlı Devleti’nde emir demiri keserdi. Ancak emir nasıl alınır? Asker ve siyaset arasındaki ilişki ne şekilde belirlenirdi?

Osmanlı Devleti’nde hükümdar, yadsınamayacak şekilde belirgin en net siyasi figürdür. Ancak devlet yalnızca Padişah’ın iki dudakları arasında değildir. Osmanlı’da derin devlet var mıydı? Asker ve siyaset ilişkisi hangi toplumsal tabanlar arasında çekişmelere ev sahipliği yapıyordu? Bugün halk tarafından derin devlet olarak lanse edilen yapı ile Osmanlı’da derin devlet olarak lanse edilen yapı benzerlik gösteriyor muydu?

Osmanlı Devleti

Osmanlı’da derin devlet

Osmanlı Beyliği kurulduğunda Anadolu’da birçok Türk beyliği hüküm sürüyordu. Anadolu’da siyasi birliği sağlayabilmek için eline en büyük fırsat, Osmanlı beyliğinin geçti. Anadolu’da Türk beyliklerini tek siyasi yapı altında toplama konusunda 1. Murat, kararlı bir politika izlemiştir. Balkan diyarlarında savaş veren 1. Murat, Anadolu’da Türk beyliklerinin saldırısı sonrasında Türk politikası üzerinde önemli değişikliklere gitti.

Osmanlı'da derin devlet

Osmanlı’da derin devlet

1. Murat, barışçıl yollar ile Anadolu’daki Türk beyliklerini kontrol altına almayı denedi. Ancak 1. Bayezıt ise savaşçıl bir yöntemi tercih ederek Anadolu’yu tek bayrak altında toplamaya çalıştı. Büyük ölçüde de amacında başarılı da oldu. Osmanlı’da derin devlet, 1. Murat ve 1. Bayezıt döneminde kendisini göstermiştir. Barışçıl yollar ile diğer beyliklerle kurulan ilişkiler sonucunda çeşitlenen Osmanlı siyaseti, Padişah’ın iradesi dışında fikir ve faaliyetlerin artmasında etkili oldu.

İttihat ve Terakki Partisi ve tarım

Osmanlı siyasetinde sınıf çekişmesi

Osmanlı Devleti’nde sınıf mücadelesi, idari açıdan ciddi bir şekilde hissedildi. Osmanlı bünyesinde varlık gösteren Türk liderler ve aileleri, ordu ve siyaset içerisinde etkin pozisyonlarda yer alıyordu. Barışçıl yollar ile Osmanlı’ya dahil olan aşiretler, Osmanlı içerisinde önemli bir unsur olarak varlık gösteriyordu. Osmanlı siyasetinde ve ordusunda devşirme askerler ve Türk askerler arasında önemli bir mücadele vardı. Padişah’ın tahta çıkmasında dahi bu çekişmeler kendisini gösteriyordu.

1550 yılında başlayan Tımarlı Sipahi düzenindeki değişim, 1576’da Celali İsyanları‘nın başlamasına ekonomik ve toplumsal zemin hazırladı. Anadolu’da memur askerlerin korumasından yoksun kalan halk, tefecilerin eline düştü ve Anadolu’da tarım üretimi büyük bir düşüş yaşadı. Artan nüfusa rağmen tarım üretiminin azalıyor olması, Anadolu’nun açlık ve sefalet ile imtihan edilmesine neden oldu. 1576-1610 yılları arasında Anadolu’nun tamamına sirayet eden Celali İsyanları, anarşi ve eşkiyalığın yayılmasına zemin hazırladığı gibi siyasi bir değişimi de tetikledi.

Anadolu’da toprağın tek elde toplanmasında Celali İsyanları önemli bir faktör oldu. Osmanlı’da derin devlet, Celali İsyanları ile etkisini ve gücünü arttırdı. Osmanlı Devleti’nde yerel idare ve hüküm sürme yetisi, yerel ağaların egemenliğine geçti. 20. yüzyıl filmlerine dahi konu olan ağalık sistemi, bu dönemde Anadolu’da kök saldı.

Rahip

Yeniçeri düzeni ve derin devlet

Osmanlı’da derin devlet, yeniçeri düzenini kendisi için biçilmiş kaftan olarak görüyordu. Devlet yönetimi içerisinde memnun olunmayan isimler, Yeniçeri ocağı içerisindeki tetikçi Yeniçeri ağaları vesilesi ile hedef tahtasına oturtuluyordu. Kimi Paşa idam ettiriliyor, kimi Paşa ise sadece görevden azlettiriliyordu. Yeniçeriler maaşlarının arttırılması için birçok devlet adamının idamına zemin hazırladı. Derin devlet unsurları, siyasi ve ekonomik güç peşine düşerken Yeniçeri askerleri ise ekonomik kazanç hedefi ile işbirliğine sıcak yaklaştı.

Osmanlı'da derin devlet

Osmanlı’da derin devlet

1575’te Yeniçeriler korumakla yükümlü oldukları Padişah Divanı’na baskın yaptılar. Maaşlarına zam talebi için devlet yönetimine baskın yaptılar. Sonraki yıllarda ise 1589’da Beylerbeyi Mehmet Paşa ve Defterdar Mahmut Paşa, Yeniçeriler tarafından altın ayarı nedeni ile öldürüldü.

Fethullah Gülen ve Abdullah Öcalan projesi

Padişah 2. Osman öldürüldü

Tımarlı Sipahi düzeninin ortadan kalkması, hem Celali İsyanları hem Yeniçeri ocağının işlevsiz hale gelmesinde etkili oldu. Yeniçeriler, 200 yıl boyunca Osmanlı’da derin devlet unsurları için bulunmaz hint kumaşı oldu. Birçok siyasi cinayet işlendi. Ayaklanarak devlet adamlarını hatta bizzat Padişahları görevden aldılar. Daha da ileriye gidip Padişah’ı öldürdükleri dahi oldu. Padişah 2. Osman, Yeniçeri çete yapısı tarafından öldürüldü. 1. Mustafa, Deli İbrahim ve 3. Selim ise Yeniçeriler tarafından tahtan indirilen padişahlar oldu.

Osmanlı'da derin devlet

Osmanlı’da derin devlet

Osmanlı’da derin devlet için Yeniçeri askerleri eşi bulunmaz bir silahlı baskı grubu olarak kullanıldı. Osmanlı’nın iç siyasi unsurları, memnun olmadıkları Padişah veya Paşa’yı görevden alabilmek için başı boş halde savrulan Yeniçerileri önemli bir fırsat olarak görüyordu. Nitekim devlet içerisinde ıslahatların önüne geçen iki önemli unsur vardı. Osmanlı’da Yeniçeriler ve din, gelişimin önündeki faktörler oldu. Yeniçeriler ve yerel egemen gruplar, din adı altında yeniliklere karşı direnç gösterdi.

Dünyanın en güzel camisi(1876 tarihli metin)

Yeniçeri savaşmaz, Yeniçeri Başkent’i karıştırır

1600’lerde Yeniçeriler arasında savaşa giden yalnızca dörtte bir gibi bir sayı oluyordu. Savaşa giden Yeniçerilerin az olmasında birçok Yeniçerinin kağıt üzerinde asker olması önemli bir etkendir. Yeniçeri esamesi alınır ve satılır, bu şekilde devlet üzerinden haksız kazanç elde edilirdi. Bu tarz kirli oyunların döndüğü yapının varlığının devam etmesi, derin devletin kendisi için uygun bir siyasi ve askeri zemin bulmasını sağlıyordu.

Osmanlı’da Eyalet askerlerinin ve Tımarlı Sipahilerin sayısı azaldıkça Yeniçerilerin sayısı artış göstermiştir. Yeniçerilerin artışı ise Osmanlı’da hem siyasi hem askeri hem de ekonomik bunalımları beraberinde getirdi. Osmanlı’da meşru egemen güçlerin zayıflaması, Osmanlı’da derin devlet unsurlarının güçlenmesi de bu döneme denk gelmektedir.

Facebook sayfamızı takip ediniz

Herkes Dergisi Resmi Facebook Sayfası

İlgi çeken kısa yazılar:

Cumhuriyet Bayramı’mız kutlu olsun!

Türkiye inşaat sektörü konusunda neden ısrarlı?

Kirli Melek

Recep ile Nadan – 15 Temmuz Özel

Himaye-i Etfal Cemiyeti’nden günümüze devlet korumasında çocuk

Hintlilerin ve Parsilerin ölü gömme gelenekleri

John Stuart Mill ve liberalizm

Machiavelli kimdir? Machiavelli Prens sözleri

Kitle Hareketleri Üzerine

Yahudi Cemiyeti, Mustafa Kemal Atatürk ve İnönü